Ter gelegenheid van Dantedag – 25 maart markeert traditioneel het begin van de reis door het hiernamaals zoals beschreven in de Divina Commedia – nodigt het Italiaans Cultureel Instituut het publiek uit om de Sommo Poeta te vieren met de lezing:
“Leggere Dante con Andrea Zanzotto: per una lettura ecologica del Paradiso Terrestre”
Woensdag 25 maart 2026 | 18.30 uur
Italiaanstalige lezing door prof. Manuele Gragnolati (Sorbonne Université) verzorgd door dr. Gandolfo Cascio (Universiteit Utrecht)
De lezing biedt een ecocritische interpretatie van Dante’s Aards Paradijs via een tekstvergelijking met enkele gedichten uit de laatste bundel van Andrea Zanzotto, Conglomerati (2010). Hieruit blijkt dat de teksten van beide dichters een levensvorm tot uitdrukking brengen die gebaseerd is op zintuiglijke ervaring, ecologische verbondenheid en het overstijgen van grenzen tussen mens, dier en plant. Door sleutelepisodes van de Tuin van Eden in de slotcantos van het Purgatorio te reconstrueren, daagt de lezing humanistische interpretaties uit die de nadruk leggen op allegorie en de rationele autonomie van het subject, en laat zo zien dat het Aards Paradijs ook een materiële en sensitieve omgeving is, gericht op plezier, lichamelijkheid en onderdompeling in de natuurlijke wereld. In het licht van de ecologische gevoeligheid van Zanzotto, anticipeert Dante’s Eden op een posthumane levensvorm waarin ethische vernieuwing ontstaat uit de verweving met menselijke vitaliteit, en niet uit het overstijgen daarvan.
Manuele Gragnolati is hoogleraar Italiaanse middeleeuwse literatuur aan de Sorbonne Université, adjunct-directeur van het ICI Berlin Institute for Cultural Inquiry en senior research fellow aan Somerville College, Oxford. Hij heeft zich vooral beziggehouden met Dante, Petrarca en lyrische poëzie, maar ook met Pier Paolo Pasolini en feministisch en queer denken. Hij is auteur van de monografieën Experiencing the Afterlife: Body and Soul in Dante and Medieval Culture (2003), Amor che move. Linguaggio del corpo e forma del desiderio in Dante, Pasolini e Morante (2013) en Possibilities of Lyric: Reading Petrarch in Dialogue (2020, met Francesca Southerden). Hij heeft ongeveer twintig volumes samengesteld, waaronder The Oxford Handbook of Dante (2021), met 45 bijdragen van onderzoekers uit de hele wereld en een actuele, transnationale en plurale visie op Dante’s werk. Samen met Francesca Southerden werkt hij momenteel aan de monografie Textual Ecologies: Thinking the Posthuman with Dante, Petrarch, and Boccaccio.
Gandolfo Cascio is docent Italiaanse literatuur aan de Universiteit Utrecht, waar hij tevens het programma Italian Studies coördineert en het project Observatory on Dante Studies leidt. Zijn onderzoek richt zich op esthetiek en filologie van receptie. Hij publiceerde de monografieën Michelangelo in Parnaso. La ricezione delle “Rime” tra gli scrittori (Marsilio 2019, Engelse vertaling: Brill 2022); Dolci detti. Dante, la letteratura e i poeti (Marsilio 2021, Nederlandse vertaling: IIC 2021); en redigeerde Rivolti al monte. Studi sul Purgatorio dantesco (Marsilio 2023).